23 Nisan 2025, 23:18
Her depremden sonra sosyal medyada sıkça görürüz: “Filanca profesör 3 gün önce söylemişti!”, “Hayvanlar tuhaf davranıyordu, belliydi!” veya “Deprem olacak demişti, çıktı!”
Peki, deprem önceden gerçekten tahmin edilebilir mi? Bilim insanları bu konuda ne diyor? İşte bilimsel veriler ışığında deprem tahminlerinin perde arkası:
Deprem tahmini, belirli bir yerde, belirli bir büyüklükte ve belirli bir zaman aralığında deprem olacağını önceden ve net biçimde söyleyebilme çalışmasıdır.
Yani “yakında bir yerde büyük deprem olabilir” demek değil, “şurada, şu gün, şu büyüklükte olacak” demektir.
Yerkabuğundaki enerji birikimi ölçülemiyor.
Fay hatlarının nereden kırılacağını öngörmek mümkün değil.
Zaman, yer ve büyüklük üçlüsü net tahmin edilemiyor.
"Bu bölgede önümüzdeki 30 yıl içinde %70 ihtimalle 7 üzeri deprem olabilir." gibi istatistiksel öngörüler mümkündür.
Örnek: Kuzey Anadolu Fay Hattı için uzun vadeli risk haritaları oluşturulmuştur.
Hayvanların huzursuz davranması
Yer altından gelen uğultular
Sıcak su kaynaklarında değişim
Radon gazı salınımları
Ancak: Bu belirtiler bilimsel olarak tutarlı ve tekrarlanabilir şekilde kanıtlanmamıştır.
Bilim insanı gibi gösterilen sahte hesaplar
Önceden yapılmış, sonra güncellenmiş "doğru çıktı" tahminler
Geriye dönük manipülasyonlar
Deprem tahmini gibi hayati bir konuda, sadece AFAD ve Kandilli gibi kurumların açıklamaları dikkate alınmalıdır.
Erken uyarı sistemi, deprem başladıktan sonra birkaç saniye içinde siren/uyarı gönderir.
Bu sistem tahmin değil, algılama ve anlık bildirim sistemidir.
Depremi önceden haber vermek şu an için mümkün değildir. Ancak:
Fay hareketlerini inceleyen
Uydu verilerini analiz eden
Yapay zekâ destekli sistemler geliştiren bilim insanları bu hayale her gün biraz daha yaklaşıyor.
